DHDI Corporation

Obama là vị tổng thống thứ ba sang thăm Trung Quốc sau khi kết thúc Chiến Tranh Lạnh. Do sự thay đổi của không gian và thời gian, nên ý nghĩa chuyến công du sang Trung Quốc lần này của TT Obama đương nhiên cũng có sự khác biệt với hai vị tổng thống tiền nhiệm. Chuyến viếng thăm Trung Quốc của cựu tổng thống B. Clinton vào năm 1998 đã đánh dấu sự bình thường hóa quan hệ Trung - Mỹ sau những biến động của cuối thập niên 80 đầu thập niên 90 của thế kỷ trước. Nó cho thấy, chính phủ Mỹ đã nhận thức được Trung Quốc đang muốn trở thành một cường quốc thế giới, điều này cũng cho thấy, chính sách ngoại giao đối với Trung Quốc của Mỹ được xây dựng trên cơ sở nhận thức mới quan trọng.

Năm 2002, chuyến viếng thăm của cựu tổng thống Bush cũng mang một ý nghĩa mới,  Mỹ bắt đầu coi Trung Quốc là “đối thủ cạnh tranh chiến lược”, đồng thời còn tiếp xúc hợp tác với quốc gia này.

Còn chuyến viếng thăm Trung Quốc của TT Obama lần này được tiến hành trong một bối cảnh trong nước và quốc tế hoàn toàn mới. Nước Mỹ đã trải qua một cuộc khủng hoảng tài chính nghiêm trọng, đứng trước nhiều thách thức từ trong và ngoài nước. Trong khi kinh tế Mỹ còn đang vật lộn với khủng hoảng, thì Trung Quốc lại tiến nhanh từng ngày (dù không bằng so với trước khủng hoảng), nhiều chính trị gia và nhà nghiên cứu ở cả Trung Quốc và Mỹ đều cảm thấy rằng "cán cân quyền lực" có vẻ đang nghiêng nhanh về phía Trung Quốc. Nhưng ở thời điểm này, vấn đề người ta thường nhắc đến là liệu sự đối đầu hay hợp tác có thể giúp giải quyết các vấn đề quốc tế, từ tài chính cho tới biến đổi khí hậu hay phổ biến hạt nhân hay không?

Trong tình cảnh này, vấn đề chủ yếu mà chính sách đối ngoại của Mỹ dành cho Trung Quốc của chính phủ Obama phải đương đầu chính là làm thế nào để thích ứng với sự trỗi dậy của Trung Quốc. Trong một buổi thuyết trình về chính sách đối ngoại với Trung Quốc gần đây, Thứ trưởng Mỹ James Steinberg cho hay, “thích ứng với sự trỗi dậy của một số nước mới nổi như Trung Quốc, Ấn Độ, Brazil, đồng thời còn phải bảo vệ lợi ích quốc gia Mỹ là một trong những thách thức chiến lược mang tính then chốt” mà Mỹ phải đối mặt trong thời đại này.

Lực lượng quân sự của Trung Quốc trong thập kỷ qua phát triển mạnh mẽ không kém  so với tăng trưởng kinh tế của nước này, lại được xúc tác bởi vấn đề gai góc của Đài Loan. Còn ở Mỹ, ngày càng có nhiều người tỏ ra lo ngại rằng sức mạnh quân sự của Trung Quốc có thể thách thức ưu thế của Mỹ ở châu Á, dù cho Trung Quốc luôn nhấn mạnh rằng không có lý do gì để người Mỹ phải lo ngại. Ngày 1/10, Trung Quốc đã có cuộc trình diễn sức mạnh đang lên của mình trên khắp Bắc Kinh trong buổi lễ mừng quốc khánh - sự kiện tốn không ít giấy mực của báo chí Mỹ.

Về mặt kinh tế, cuộc khủng hoảng tài chính lại càng làm sâu sắc thêm những gì người Mỹ thường xem là đe dọa tiềm tàng khác. Trung Quốc trở thành chủ nợ lớn nhất của Mỹ thông qua việc mua trái phiếu chính phủ Mỹ, điều mà về lý thuyết có thể cho phép nước này có những tác động nhất định đến nền kinh tế Mỹ. Dù vậy, Mỹ vẫn tin vào hiệu ứng phá hủy giá trị rằng, nếu xảy ra hiện tượng mất giá quá mạnh của đồng USD thì lượng dự trữ đô la của Trung Quốc sẽ không tránh khỏi bị ảnh hưởng.

Khi Lawrence Summers còn là hiệu trưởng đại học Harvard (giờ ông là cố vấn kinh tế cấp cao của Obama), ông từng nhắc tới "sự cân bằng quan ngại từ hai phía" giữa Mỹ và những chủ nợ nước ngoài, mà cơ bản là Trung Quốc và Nhật Bản. Năm 2004, lượng dự trữ ngoại tệ của Nhật còn gấp 4 lần của Trung Quốc. Đến tháng 9/2008, Trung Quốc đã leo lên vị trí dẫn đầu. Tờ China Daily, tờ báo chính thức bằng tiếng Anh viết hồi tháng 7 cho rằng, lượng dự trữ khổng lồ trái phiếu của Trung Quốc mà Bộ Tài chính Mỹ công bố cho thấy, nước này có thể phá vỡ vị thế đồng tiền dự trữ quốc tế của đồng USD ở bất cứ thời điểm nào. Nhưng, tờ báo cũng lưu ý rằng thực tế đó là dạng ngoại hối của sự bế tắc kiểu chiến tranh lạnh dựa trên lý thuyết "đảm bảo tiêu diệt lẫn nhau".

Trung Quốc đang nhặt nhạnh những "mạnh vụn" của nền kinh tế toàn cầu với hy vọng tăng tốc cho sự trỗi dậy của mình. Một số nhà bình luận còn chỉ ra tấm gương Liên Xô từng khai thác sự xáo trộn của kinh tế phương Tây trong suốt cuộc Đại suy thoái để có được sự phát triển công nghệ công nghiệp từ những người phương Tây tuyệt vọng. Trung Quốc từ lâu đã không hài lòng với việc kiểm soát xuất khẩu công nghệ cao của Mỹ, những thứ có thể được sử dụng cho mục đính quân sự.

Cuộc khủng hoảng kinh tế chỉ làm chậm chút ít tăng trưởng đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc. Quốc gia này đang trở nên mạnh mẽ hơn về mặt tài chính, dù có thể sẽ còn lâu mới trở thành được một nhà đổi mới và sáng tạo các nhãn hiệu toàn cầu về mặt công nghệ. Tuy nhiên, trong tương lai, có thể Mỹ sẽ phải quen với sự có mặt nhiều hơn của Trung Quốc trên đất của mình, trong đó còn bao gồm cả một số "mảnh đất thiêng liêng" như ngành chế tạo ô tô. Người Trung Quốc cũng có thể bước vào không gian mạnh và nhanh hơn người Mỹ khi có dự đoán số vệ tinh của Trung Quốc sẽ tăng nhanh trong những năm tới.

Trong chuyến công du tới Trung Quốc lần này, ông Obama và người đồng nhiệm phía Trung Quốc Hồ Cẩm Đào đều nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phải hợp tác và tránh thổi phồng các tranh chấp thương mại, đồng thời hai bên đều tỏ ra lo ngại rằng những thất bại trong hợp tác có thể sẽ khiến tình hình tồi tệ còn đi xa hơn. Thế nhưng, các sự hợp tác gần đây lại khiến không ít người liên tưởng đến cuộc chiến tranh lạnh mang đặc điểm của thời đại mới.

Thách thức lớn nhất về mặt chiến lược đối với ngoại giao Mỹ trong những năm tới đây đều liên quan đến Trung Quốc. Câu hỏi đặt ra là "Làm thế nào nước Mỹ có thể đương đầu với viễn cảnh này – cũng là một loại chiến tranh lạnh nhưng lần này đối thủ lại là một thị trường phát triển mạnh mẽ, với số dân đông nhất thế giới, một đất nước không bị sa vào con đường thực hiện một mô hình chủ nghĩa xã hội mơ hồ hay lãng phí sức mạnh của mình vào những cuộc can thiệp quân sự vô nghĩa lý? Đây là một thử thách mới cho nước Mỹ, một thử thách mà đất nước này chưa từng đối mặt và hiển nhiên, vô cùng thiếu sự chuẩn bị cần thiết".

Bên cạnh đó, một số học giả còn cho rằng, chuyến thăm này của Obama đến Trung Quốc nhằm đặt nền móng cho việc hoạch định chính sách đối ngoại của Mỹ với Trung Quốc trong vòng 3 năm tới. Về mặt chính trị, ngoài việc hải quân Trung - Mỹ đụng độ trên biển Đông, còn có thông tin Obama sẽ hội kiến với Lạt-ma sau khi thăm Trung Quốc. Điều đó gián tiếp chứng tỏ lập trường của Mỹ trong chính sách đối ngoại với Trung Quốc vẫn chưa vững chắc.

Sự dao động lập trường của Mỹ chứng tỏ các tập đoàn lợi ích của Mỹ vẫn chưa hình thành được một nhận thức chung trong các vấn đề đối với Trung Quốc. Do đó, ý nghĩa của chuyến thăm này không phải là đạt được bao nhiêu hiệp định song phương, có chấm dứt được tranh chấp thương mại song phương hay không, mà ở chỗ thông qua chuyến thăm này, chính phủ Obama hoạch định chính sách đối với Trung Quốc trong vòng 3 năm tới, từ đó nhằm cố gắng tránh những sóng gió gây căng thẳng trong quan hệ giữa hai thực thể lớn này.

Theo Vitinfo.