DHDI Corporation

Để làm rõ vai trò của Bảo hiểm xã hội Việt Nam trong tổ chức triển khai bảo hiểm thất nghiệp, phóng viên (PV) Tạp chí Cộng sản đã có cuộc trao đổi với ông Lê Bạch Hồng, Thứ trưởng, Tổng Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam về một số vấn đề liên quan đến chính sách này.

PV: Xin Tổng giám đốc cho biết những nội dung chính của chính sách bảo hiểm thất nghiệp? Quyền và trách nhiệm của các bên tham gia?

Ông Lê Bạch Hồng: Như chúng ta đã biết, quy định của Luật Bảo hiểm xã hội về bảo hiểm thất nghiệp có hiệu lực thi hành từ ngày 1-1- 2009. Việc thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp vào thời điểm này đặc biệt có ý nghĩa, bởi tác động của suy thoái kinh tế thế giới là rất lớn, mặc dù nền kinh tế nước ta vẫn có mức tăng trưởng khá và đã có dấu hiệu phục hồi nhanh, nhưng thực trạng người lao động bị mất việc làm vẫn đang diễn ra một cách đáng lo ngại. Chính sách bảo hiểm thất nghiệp là nhằm hỗ trợ người lao động khi bị mất việc làm do các nguyên nhân khác nhau. Người lao động tham gia bảo hiểm thất nghiệp khi mất việc làm sẽ được hưởng các chế độ gồm: trợ cấp thất nghiệp, hỗ trợ đào tạo nghề, hỗ trợ tìm việc làm và chế độ bảo hiểm y tế trong thời gian hưởng trợ cấp thất nghiệp. Không chỉ người lao động được hưởng quyền lợi mà người sử dụng lao động cũng không phải chi trả chế độ trợ cấp mất việc làm đối với người lao động theo quy định của pháp luật về lao động hoặc trợ cấp thôi việc theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức cho thời gian đóng bảo hiểm thất nghiệp (khoản kinh phí này lớn hơn rất nhiều so với kinh phí đóng bảo hiểm thất nghiệp). Một điểm quan trọng nữa của chính sách bảo hiểm thất nghiệp là nguồn kinh phí để chi trả chế độ bảo hiểm thất nghiệp được lấy từ Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp. Quỹ này được hình thành từ 3 nguồn chính: đóng góp của người lao động, người sử dụng lao động và ngân sách nhà nước.

Như vậy, để được hưởng các quyền lợi của chính sách bảo hiểm thất nghiệp thì người sử dụng lao động và người lao động thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm thất nghiệp phải có trách nhiệm đóng bảo hiểm thất nghiệp để tạo quỹ. Điểm mấu chốt ở đây là thái độ của người sử dụng lao động trong việc thực hiện trách nhiệm này. Theo quy định, người sử dụng lao động có trách nhiệm hằng tháng đóng bằng 1% quỹ tiền lương, tiền công của những người lao động tham gia bảo hiểm thất nghiệp và trích 1% tiền lương, tiền công của người lao động để đóng cùng một lúc vào Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp, Nhà nước hỗ trợ thêm 1% quỹ tiền lương, tiền công. Do đó, nếu người sử dụng lao động không tự giác đóng bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động thuộc đối tượng bắt buộc thì người lao động không được tham gia bảo hiểm thất nghiệp và vì thế không được hưởng các quyền lợi mà chính sách này đem lại. Việc không đóng bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động thuộc đối tượng tham gia là hành vi vi phạm pháp luật và phải bị xử lý theo quy định của pháp luật.

Về phía Bảo hiểm xã hội Việt Nam, chúng tôi có trách nhiệm tổ chức thu và chi trả chế độ bảo hiểm thất nghiệp. Để làm tốt công tác này, một mặt phải tổ chức tuyên truyền sâu rộng để mỗi người lao động, mỗi đơn vị sử dụng lao động thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm thất nghiệp hiểu được quyền lợi cũng như trách nhiệm của mình, tạo ra nhận thức đúng đắn, làm cơ sở cho việc thực hiện tốt chính sách bảo hiểm thất nghiệp. Đồng thời, công khai thủ tục hồ sơ, quy trình thu, chi bảo hiểm thất nghiệp đối với người sử dụng lao động và người lao động, bảo đảm việc tham gia cũng như thụ hưởng chế độ được thuận lợi và đúng quy định. Mặt khác, cơ quan Bảo hiểm xã hội ở các địa phương phải bám sát các doanh nghiệp, đơn vị để xác định đúng đối tượng thuộc diện tham gia bảo hiểm thất nghiệp làm cơ sở cho việc thực hiện thu đúng, thu đủ, bảo đảm quyền lợi cho người lao động. Do đối tượng tham gia bảo hiểm thất nghiệp đồng thời là đối tượng tham gia Bảo hiểm xã hội, Bảo hiểm y tế bắt buộc nên việc xác định, quản lý đối tượng tham gia bảo hiểm thất nghiệp đối với chúng tôi cũng có những thuận lợi nhất định.

PV: Thưa đồng chí, từ đầu năm đến nay, tình hình triển khai bảo hiểm thất nghiệp diễn ra như thế nào? Có những khó khăn, vướng mắc gì? Và hướng giải quyết của Bảo hiểm xã hội Việt Nam như thế nào?

Ông Lê Bạch Hồng: Về công tác tuyên truyền: Xác định đây là một khâu hết sức quan trọng trong việc triển khai thực hiện bảo hiểm thất nghiệp, do đó, Bảo hiểm xã hội Việt Nam đã xây dựng một chương trình tuyên truyền Luật Bảo hiểm xã hội với quy mô lớn, trong đó tập trung vào chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện và bảo hiểm thất nghiệp. Theo đó, một mặt chúng tôi chỉ đạo Bảo hiểm xã hội các tỉnh, thành phố tổ chức tuyên truyền sâu rộng trên các báo, đài ở địa phương. Ở cấp trung ương, Bảo hiểm xã hội Việt Nam đã ký thỏa thuận về phối hợp tuyên truyền với các bộ, ban, ngành, tổ chức chính trị, tổ chức xã hội nghề nghiệp như: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Y tế, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam... Mặt khác, đơn vị cũng đã phối hợp với các cơ quan truyền thông như Đài Tiếng nói Việt Nam, Tạp chí Lao động và Xã hội, Báo Lao động - Xã hội và nhiều cơ quan thông tin đại chúng khác để thực hiện các phóng sự, chuyên đề về chính sách bảo hiểm thất nghiệp.

Ngoài ra, ngay từ cuối năm 2008, Bảo hiểm xã hội Việt Nam đã thực hiện các ấn phẩm, tờ rơi, tờ gấp... giới thiệu về chính sách bảo hiểm xã hội nói chung và bảo hiểm thất nghiệp nói riêng. Đến nay, các tài liệu này đã đến được tay hàng ngàn người lao động và người sử dụng lao động.

Về mặt nghiệp vụ: Sau khi Chính phủ ban hành Nghị định số 127/2008/NĐ-CP ngày 12-12-2008 quy định chi tiết và hướng dẫn thực hiện bảo hiểm thất nghiệp, Bảo hiểm xã hội Việt Nam đã ban hành các văn bản hướng dẫn về thủ tục hồ sơ và quy trình thu - chi bảo hiểm thất nghiệp. Dựa trên quy định này, các đơn vị nghiệp vụ đã phối hợp xây dựng bổ sung các tiêu thức về thu - chi bảo hiểm xã hội hiện có. Việc ứng dụng công nghệ tin học vào công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội có ý nghĩa hết sức quan trọng vì nó tạo ra cơ sở dữ liệu về thu Bảo hiểm xã hội, trong đó có bảo hiểm thất nghiệp đối với từng người lao động khi tham gia bảo hiểm thất nghiệp. Đây là căn cứ để thực hiện việc xác nhận quá trình đóng bảo hiểm thất nghiệp đối với người lao động và là cơ sở để giải quyết chế độ khi người lao động mất việc làm.

Song song với việc ban hành các văn bản hướng dẫn nghiệp vụ, Bảo hiểm xã hội Việt Nam đang triển khai các lớp tập huấn nghiệp vụ trên toàn quốc về thực hiện Luật Bảo hiểm xã hội, trong đó có bảo hiểm thất nghiệp cho đối tượng là lãnh đạo Bảo hiểm xã hội các cấp.

Như vậy, việc triển khai thực hiện bảo hiểm thất nghiệp từ đầu năm đến nay về cơ bản là thuận lợi và đúng tiến độ. Tuy nhiên, do đây là chính sách mới nên quá trình tổ chức thực hiện, đặc biệt là giai đoạn đầu có những khó khăn, vướng mắc nhất định, cụ thể là:

Thứ nhất, về mặt chính sách: Chưa có hướng dẫn cụ thể làm căn cứ để xác định đối tượng thuộc diện tham gia bảo hiểm thất nghiệp đối với người lao động trong các đơn vị sự nghiệp của Nhà nước, nên khi triển khai thực hiện đối với nhóm đối tượng này còn có quan điểm chưa thống nhất. Bảo hiểm xã hội Việt Nam đã có văn bản báo cáo cơ quan chức năng, sau khi có hướng dẫn cụ thể, Bảo hiểm xã hội Việt Nam sẽ chỉ đạo các đơn vị trực thuộc thực hiện, bảo đảm thu đúng đối tượng.

Thứ hai, trong bối cảnh suy thoái kinh tế hiện nay, các doanh nghiệp đều gặp khó khăn trong sản xuất, kinh doanh, đặc biệt là khó khăn về vốn. Việc tham gia bảo hiểm thất nghiệp phần nào làm tăng thêm chi phí cho các đơn vị nên ít nhiều ảnh hưởng đến kết quả thu bảo hiểm thất nghiệp. Để giảm bớt khó khăn cho các doanh nghiệp, Chính phủ đã có Nghị quyết số 32/2008/NQ-CP ngày 31-12-2008 cho phép các doanh nghiệp được chậm nộp khoản 1% quỹ tiền lương, tiền công đóng bảo hiểm thất nghiệp cho những người tham gia bảo hiểm thất nghiệp của 6 tháng đầu năm 2009 và phải nộp đủ trong 6 tháng cuối năm. Đây cũng là một yếu tố làm cho kết quả thực hiện thu bảo hiểm thất nghiệp trong 6 tháng đầu năm còn hạn chế.

Thứ ba, chính sách bảo hiểm thất nghiệp gồm nhiều chế độ hỗ trợ cho người lao động (bao gồm trợ cấp thất nghiệp, hỗ trợ học nghề, hỗ trợ tìm việc làm và bảo hiểm y tế) lại được thực hiện bởi nhiều cơ quan, tổ chức nên sự phối kết hợp giữa các bên có vai trò hết sức quan trọng. Để có được sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội đang phối hợp với Bảo hiểm xã hội Việt Nam xây dựng quy chế phối hợp trong tổ chức thực hiện để bảo đảm sự thuận lợi nhất cho người lao động, người sử dụng lao động khi tham gia và thụ hưởng chế độ bảo hiểm thất nghiệp. Quy chế này được xây dựng trên cơ sở các quy định của pháp luật về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mỗi cơ quan, tổ chức có liên quan; đồng thời phải thể hiện được sự phối hợp linh hoạt, toàn diện giữa các cơ quan, tổ chức có liên quan từ cấp huyện đến cấp trung ương và không tách rời sự chỉ đạo, giám sát của các cấp ủy, chính quyền, đoàn thể ở mỗi địa phương.