3 năm vừa qua, thế giới trải qua “trận động đất” trong lĩnh vực tài chính, sự sụp đổ của hoạt động kinh tế và hàng loạt các biện pháp kích thích mạnh tay chưa từng có.

Đã gần 3 năm từ khi thế giới trở nên hoảng sợ với những hỗn loạn trong lĩnh vực tài chính.

Từ đó đến nay, chúng ta đã trải qua “trận động đất” trong lĩnh vực tài chính, sự sụp đổ của hoạt động kinh tế và hàng loạt các biện pháp kích thích tài khóa tiền tệ mạnh tay chưa từng có. Kinh tế thế giới đã hồi phục nhưng khủng hoảng chưa qua.

Ông Raghuram Rajan, chuyên gia kinh tế trưởng tại trường kinh doanh thuộc đại học University of Chicago và từng là chuyên gia kinh tế trưởng tại Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), gần đây đã cảnh báo còn tồn tại lằn ranh sai lầm trước mắt chúng ta.

Nhiều vấn đề sẽ đến. Cần chú ý đến những gì ông nói bởi vào năm 2005, ông đã đưa ra quan điểm tại một buổi hội thảo rằng: “Liệu có phải sự phát triển trong lĩnh vực tài chính đã khiến thế giới trở nên nguy hiểm hơn?” Câu trả lời của ông là “Có”.

Chúng ta đã biết rằng “trận động đất” trong vài năm qua đã phá hủy các nền kinh tế phương Tây trong khi đó nhóm nền kinh tế đang phát triển tại châu Á vẫn đứng vững.

Trận động đất cũng xói mòn uy tín của phương Tây. Phương Tây đã thống trị thế giới về kinh tế và tri thức trong ít nhất 2 thế kỷ. Thời đại đó đã qua. Cho đến nay, người đứng đầu nhóm nước mới nổi thực tế không hề thích những đòi hỏi từ châu Âu thế nhưng vẫn phải nể nhóm nước này.

Điều này không còn tiếp diễn. Phương Tây sẽ không thể có lại vị thế cao hơn. Sự nổi lên của 20 nền kinh tế hàng đầu cho thấy sức mạnh và quyền lực thực tế đang thay đổi.

Đây không chỉ là thay đổi duy nhất trên toàn cầu. Khủng hoảng đã làm lộ ra những sai lầm lớn trong nền kinh tế các nước phương Tây và kinh tế toàn cầu. Chúng ta có thể không cách nào tránh được nhiều trận động đất tiếp theo.

Trong cuốn sách của mình, giáo sư Rajan nói đến những áp lực chính trị trong nội tại nước Mỹ. Những căng thẳng tương tự đang tăng dần tại Tây Âu.

Thỏa thuận đã kết thúc. Thỏa thuận đó là gì? Đó là sự dàn xếp đã đạt được sau Chiến tranh Thế giới thứ Hai: tại Mỹ, trọng tâm chính là phát triển việc làm và kích thích tiêu dùng. Tại châu Âu, nhóm nước này tập trung chủ yếu vào cung cấp phúc lợi xã hội.

Tại Mỹ, bất ổn tăng cao, thu nhập thực tế ở mức thấp bao lâu nay đã đe dọa phá vỡ sự thỏa thuận này. Giáo sư Rajan nhấn mạnh mỗi đồng USD của tăng trưởng thu nhập thực tế được tạo ra từ năm 1976 đến năm 2007, 58 cent bắt nguồn từ 1% các hộ gia đình. Con số không khỏi khiến thị trường choáng váng.

Giáo sư Rajan nhấn mạnh: “Phản ứng từ phía chính trị gia đối với sự thiếu cân bằng tăng cao chính là tăng cường cho nhóm hộ gia đình, đặc biệt nhóm thu nhập thấp, vay tiền. Lĩnh vực tài chính vì thế chịu ảnh hưởng tiêu cực.”

Theo ông Rajan, sai lầm trong khủng hoảng gần đây bao gồm động cơ bị bóp méo, sự ngạo mạn, niềm tin đặt nhầm chỗ và hành vi điên rồ. Chính phủ đã khiến những rủi ro trên trở nên hấp dẫn hơn thực tế nó cần phải có và thị trường vì thế chưa có động lực để thực thi quy định.

Kỷ nguyên tín dụng dễ dãi, phần lớn được hỗ trợ bởi thị trường nhà đất, đã qua. Trong khi đó, tại phần lớn các nền kinh tế phương Tây, chính phủ hỗ trợ phúc lợi cho từng cá nhân.

Hậu quả tài khóa của khủng hoảng, thâm hụt tăng cao, kết hợp với áp lực từ vấn đề dân số già đã khiến chủ đề thắt chặt tài khóa trở nên được quan tâm nhất trong nhiều thập kỷ qua. Thị trường chứng khoán trong trạng thái giảm điểm và triển vọng thị trường việc làm chưa hồi phục khiến mọi thứ trở nên trầm trọng.

Sản lượng toàn cầu

Không còn nghi ngờ gì nữa, chính trị của nhóm nước phương Tây, hơn hết là Mỹ, đã chịu nhiều chỉ trích. Tổng thống Obama bị chê bai. Thực tế đang tồn tại khủng hoảng trong chính chính phủ.

Giáo sư Rajan nói đến 2 rủi ro: sự quá phụ thuộc vào xuất khẩu của nhiều nền kinh tế trong đó có Nhật, Đức và hiện nay là Trung Quốc; xung đột trong hệ thống tài chính. Sự tương tác giữa lằn ranh sai lầm và yếu tố bên trong của nhóm nền kinh tế phương Tây, đặc biệt tại Mỹ đã tạo ra khủng hoảng và khiến quá trình tái thiết trở nên khó khăn hơn.

Theo giáo sư Rajan, nhiều nền kinh tế lớn đã xây dựng trọng tâm vào xuất khẩu, sự phụ thuộc vào nhu cầu từ nước khác đồng nghĩa với sự phụ thuộc vào tín dụng mà họ tránh được ở nội địa lại mạnh lên ở bên ngoài.

Các nước này gặp nhiều hạn chế ở cái mà giáo sư Rajan gọi là mạnh về chính trị thế nhưng lĩnh vực hướng vào nội địa hoạt động không hiệu quả. Nhóm nước cung cấp cầu (Mỹ và Tây Ban Nha hay nhóm nước thuộc khu vực đồng tiền chung châu Âu) lại có lĩnh vực tư nhân chìm trong nợ nần. Điều này tiềm ẩn mối họa đối với sự tồn tại của khu vực đồng tiền chung châu Âu và nền kinh tế mở trên thế giới.

Rủi ro đến từ dòng vốn liên biên giới không nhỏ. Sẽ khó để duy trì sự tích hợp tài chính.

Cuộc khủng hoảng là sản phẩm của những lằn ranh sai lầm tồn tại bên trong nhóm nền kinh tế các nước phương Tây, đặc biệt tại Mỹ. Lằn ranh đó cùng hiện hữu bên trong mối quan hệ giữa nhóm nền kinh tế phát triển và phần còn lại của thế giới.

Thách thức khôi phục lại sự ổn định và duy trì nền kinh tế toàn cầu mở rất lớn. Bất kỳ ai cho rằng đà phục hồi kinh tế mong manh hiện nay cho thấy thành công với những mục tiêu trên đều thiển cận.

Chúng ta có thể nhìn thấy 2 mối nguy lớn trước mắt. Thứ nhất, người ta đã thất bại trong việc nhìn thấy ảnh hưởng của áp lực giảm phát. Việc chính sách tài khóa và tiền tệ bị thắt chặt quá sớm sẽ có thể đẩy kinh tế thế giới vào suy thoái hoàn toàn có thể xảy ra ngay cả nếu nhóm nền kinh tế đang phát triển có thể tự bảo vệ tốt cho họ.

Thứ hai, nếu muốn đảm bảo đà phục hồi của kinh tế toàn cầu, cần phải thực hiện tốt sự chuyển dời cấu trúc tài khóa, quản lý hệ thống tài chính và nhóm nền kinh tế phụ thuộc vào xuất khẩu.

Phương Tây không còn là cường quốc, nhóm người tiêu dùng đang nợ nần chồng chất không thể tiếp tục chi tiêu như trước đây, hệ thống tài chính cũng không còn là nguồn cung cấp tín dụng, sự tích hợp của các nền kinh tế không còn mang lại nhiều hiệu quả như suốt 3 thập kỷ qua.

Lãnh đạo của nhóm nền kinh tế hàng đầu thế giới, cả nhóm nền kinh tế phát triển và mới nổi, cần cùng nhau cải cách sâu rộng để có thể ngăn được “trận động đất” mới trong những năm tới.

Theo CafeF.